Türkiye’nin sosyal yardım sisteminde çığır açması beklenen “Vatandaşlık Maaşı” uygulaması, Şubat 2026’da hayata geçirilmesi hedefleniyor. Bu yeni model, mevcut dağınık sosyal yardımları tek bir çatı altında toplayarak, özellikle dar gelirli hanelere düzenli ve etkin bir destek sağlamayı amaçlıyor. Vatandaşlık maaşı, hane başına düşen geliri asgari ücretin belirli bir oranının altında olan ve devlete karşı belirli sorumlulukları yerine getirmeyi kabul eden ailelere yönelik olacak.
Peki, vatandaşlık maaşı ne zaman başlayacak, kimlere verilecek ve şartları neler olacak? Başkanlık tarafından hazırlanan 12. Kalkınma Planı’nda detayları yer alan bu sistem, hanelerin yoksulluk riskine karşı korunmasını ve temel ihtiyaçlarını karşılayabilmesini güvence altına almayı hedefliyor. İlk etapta 2026 yılı bütçesinde yer alması beklenen bu destekle, mevcut sosyal yardımların birçoğu entegre edilecek ve böylece bürokrasi azalacak, kaynaklar daha verimli kullanılacak.
Vatandaşlık Maaşı Nedir ve Amacı Nedir?
Vatandaşlık Maaşı, her vatandaşa koşulsuz verilen evrensel bir temel gelir modeli olmayıp, mevcut sosyal yardım programlarını bütünleştiren, ihtiyaç temelli yeni bir sosyal destek sistemidir. Temel amacı, yoksullukla mücadele etmek, sosyal adaleti güçlendirmek ve hiçbir hanenin temel ihtiyaçlarını karşılayamayacak duruma düşmesini engellemektir. Bu sistem, gıda, ısınma, elektrik, eğitim gibi farklı kalemlerde verilen yardımların tek bir ödeme altında birleştirilerek, ihtiyaç sahibi hanelere daha düzenli ve şeffaf bir destek sunulmasını öngörüyor.
Ne Zaman Başlayacak?
Planlanan Başlangıç Tarihi
- Vatandaşlık maaşı uygulamasının Şubat 2026 itibarıyla hayata geçirilmesi planlanmaktadır.
- Bu tarihin, 2026 yılı bütçe görüşmeleri ve yasal düzenlemelerin tamamlanmasıyla kesinleşmesi beklenmektedir.
Kimlere Verilecek?
Hedef Kitle ve Kriterler
- Gelir Kriteri: Vatandaşlık maaşı, hane başına düşen geliri, asgari ücretin üçte biri seviyesinin altında olan hanelere verilmesi beklenmektedir. Bu kriter, gerçekten ihtiyaç sahibi ailelerin sisteme dahil edilmesini sağlamayı hedeflemektedir.
- Hane Bazlı Destek: Ödeme, bireysel değil, hane bazlı olarak yapılacak. Yani, tek bir kişiye değil, o hanenin tüm fertlerinin gelir düzeyi ve ihtiyaçları göz önünde bulundurularak belirlenecektir.
- Sosyal Risk Haritası: İhtiyaç sahiplerinin belirlenmesinde “Sosyal Risk Haritası” adı verilen dijital bir sistemden faydalanılacak. Bu harita, hane halkının gelir durumu, eğitim seviyesi, sağlık durumu, ikametgahı gibi çeşitli verileri analiz ederek gerçek ihtiyaç sahiplerini tespit edecek.
Şartları Neler Olacak?
Sorumluluklar ve “Sosyal Sözleşme”
- Karşılıklı Yükümlülük: Vatandaşlık maaşı alan hanelerden, devlete karşı belirli sorumlulukları yerine getirmeleri beklenebilir. Bu, bir nevi “sosyal sözleşme” şeklinde işleyecek.
- Eğitim ve Sağlık Takibi: Örneğin, yardımdan faydalanan ailelerin çocuklarını düzenli olarak okula göndermeleri, ailenin genel sağlık kontrollerini yaptırması veya mesleki eğitimlere katılması gibi şartlar getirilebilir. Bu şartlar, sadece maddi destek sağlamanın ötesinde, ailelerin sosyal ve ekonomik hayata entegrasyonunu teşvik etmeyi amaçlamaktadır.
- Sosyal Veri Bankası: Tüm bu süreçler, “Sosyal Veri Bankası” üzerinden yürütülecek dijital bir altyapı ile desteklenecek. Bu banka, hanehalkı bilgilerini güncel tutarak yardımın doğru kişilere ulaşmasını sağlayacak.
Uygulama Süreci ve Beklentiler
Yeni sistemin devreye girmesiyle birlikte, sosyal yardım alanındaki karmaşıklığın azalması, kaynakların daha etkin ve şeffaf bir şekilde kullanılması hedefleniyor. Hali hazırda farklı kurumlarca yürütülen (Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, belediyeler vb.) yardımların tek elden koordine edilmesi, hem vatandaşlar için başvuru süreçlerini kolaylaştıracak hem de devlet için denetim mekanizmalarını güçlendirecektir. Bu modelin, Türkiye’de yoksullukla mücadelede önemli bir adım teşkil etmesi ve sosyoekonomik refahı artırması bekleniyor.
Soruların Yanıtları
Vatandaşlık maaşı ne zaman başlayacak, kimlere verilecek, şartları neler olacak?
Vatandaşlık maaşı uygulamasının **Şubat 2026**’da başlaması hedeflenmektedir. Bu maaş, hane başına düşen geliri asgari ücretin üçte biri seviyesinin altında olan ihtiyaç sahibi hanelere verilecek. Şartlar arasında, hanelerin belirli gelir kriterlerini karşılaması, çocukların okula düzenli devam etmesi veya sağlık kontrollerinin yapılması gibi sosyal sorumlulukları yerine getirmesi yer alacaktır. Ödeme miktarı ise hane bazlı değerlendirme sonrası asgari ücret düzeyinde olabileceği belirtilmektedir.
